Hvað felst í boðuðum aðgerðum stjórnvalda um skuldir heimilanna?

Aðgerðirnar felast annars vegar í almennum aðgerðum sem standa öllum til boða og byggjast á því að lækka greiðslubyrði fólks af veðlánum og gengistryggðum bílalánim og bílasamningum. Hins vegar er um að ræða sértækar aðgerðir sem fela í sér nýjar og endurbættar leiðir til að bæta stöðu þeirra sem þurfa á meiri aðstoð að halda en felst í almennu aðgerðunum.

Hvað felst í almennum aðgerðum?

Markmið þeirra er að lækka greiðslubyrði verðtryggðra og gengistryggðra húsnæðislána og vegna gengistryggðra bílalána og bílasamninga. Greiðslubyrðin verður leiðrétt með greiðslujöfnun þannig að hún verður svipuð því sem hún var fyrir hrun. Greiðslubyrði gengistryggðra húsnæðislána og bílalána/bílasamninga miðast við maí 2008 en greiðslubyrði verðtryggðra lána miðast við janúar 2008.

Húsnæði: Greiðslujöfnun húsnæðislána stendur fólki þegar til boða en nýmælið sem felst í aðgerðum stjórnvalda er að þak verður sett á lengingu láns vegna greiðslujöfnunar þannig að greiðslutíminn verður að hámarki þremur árum lengri en upphaflegur lánstími. Hafi lánið ekki verið að fullu greitt að þessum þremur árum liðnum falla eftirstöðvarnar niður, að því gefnu að lánið sé í skilum við lok lánstíma.

Hvað felst í sértækum aðgerðum?

Þetta eru þrenns konar aðgerðir ætlaðar einstaklingum sem eiga í það miklum greiðsluvanda að leiðrétting eða önnur vægari greiðsluerfiðleikaúrræði nægja ekki.

Greiðslubyrði sniðin að aðstæðum einstaklingsins: Ætlað þeim sem orðið hafa fyrir umtalsverðu tekjufalli. Greiðslubyrði láns er sniðin að aðstæðum einstaklingins og staða endurmetin síðar.

Skuldaaðlögun: Með skuldaaðlögun verða skuldir og eignir lagaðar að greiðslugetu með langtímahag heimilisins í huga. Skuldaaðlögun getur átt sér stað með sölu eða yfirtöku eigna, hlutfallslegri lækkun krafna, framlengingu lána eða tímabundnum gjaldfresti. Vinnubrögð lánastofnana verða samræmd. Að lokinni skuldaaðlögun er miðað við að skuldarinn haldi að hámarki hóflegu húsnæði og bíl og geti staðið undir afborgunum vegna þessara eigna.

Opinber greiðsluaðlögun: Opinber greiðsluaðlögun er úrræði sem tók gildi síðastliðið vor (sjá nánari upplýsingar um greiðsluaðlögun skulda sem ekki eru tryggðar með veði og tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna). Að undanförnu hefur verið unnið að því að endurbæta þetta úrræði með það að markmið að stytta ferlið og gera úrræðið þjálla og skilvirkara. Frumvarp um breytingar á lögum vegna þessara úrræða er í smíðum og verða breytingarnar kynntar síðar.

Að undanförnu hefur verið unnið að því að endurbæta þetta úrræði með það að markmið að stytta ferlið og gera úrræðið þjálla og skilvirkara. (Unnið er að nákvæmri útfærslu þessa úrræðis og verða spurningar og svör birt hér á vefnum innan tíðar).

Hvenær taka aðgerðirnar gildi?

Áætlað er að aðgerðirnar taki gildi 1. nóvember næstkomandi.

Greiðslujöfnun með þaki - verðtryggð húsnæðislán (áætluð gildistaka 1. nóvember 2009)

Hvað er greiðslujöfnun?

Greiðslujöfnun er leið til að létta tímabundið greiðslubyrði af reglulegum afborgunum lánsins með því að tengja þær greiðslujöfnunarvísitölu í stað vísitölu neysluverðs. Í greiðslujöfnunarvísitölunni er vegin saman launaþróun og þróun atvinnustigs. Lánið er eftir sem áður bundið vísitölu neysluverðs og breytist höfuðstóll lánsins í samræmi við hana. Meðan greiðslujöfnunarvísitalan er lægri en vísitala neysluverðs eru afborganir lægri sem því svarar. Mismunurinn leggst á sérstakan jöfnunarreikning sem greiðist í lok lánstímans þannig að lánstíminn lengist og afborgunum fjölgar. Lánstíminn verður þó aldrei lengri en þrjú ár umfram lánstíma samkvæmt gildandi skilmálum lánsins þar sem þak verður sett á hámarkslengingu lánsins (sjá svar við spurningunni: Hvað felst í þaki á greiðslujöfnun?).

Hvað felst í þaki á greiðslujöfnun?

Lenging lánstíma umfram gildandi lánasamning verður aldrei meiri en þrjú ár. Hafi lánið ekki verið að fullu greitt að þessum þremur árum liðnum falla eftirstöðvar lánsins niður að því gefnu að það sé í skilum við lok lánstímans.

Við hvaða dagsetningu miðast greiðslujöfnunin?

Fyrsta afborgun eftir greiðslujöfnun miðast við greiðslujöfnunarvísitölu eins og hún var 1. janúar 2008 eða við upphaflega stöðu lánsins hafi það verið tekið síðar. Næstu greiðslur taka síðan mið af þróun greiðslujöfnunarvísitölu sem Hagstofa Íslands gefur út mánaðarlega.

Hve mikið lækkar greiðslubyrðin?

Greiðslujöfnun verðtryggðs húsnæðisláns mun lækka greiðslubyrðina um 17% miðað við greiðslujöfnunarvísitölu í október. Afborganir taka síðan breytingum í samræmi við þróun greiðslujöfnunarvísitölunnar sem Hagstofa Íslands gefur út mánaðarlega.

Hvenær tekur þessi aðgerð gildi?

Greiðslujöfnun verðtryggðra húsnæðislána stendur nú þegar til boða öllum sem vilja (sjá nánari upplýsingar um gildandi greiðslujöfnun). Frá og með 1. nóvember 2009 er hins vegar miðað við að greiðslujöfnun verði sett á öll verðtryggð húsnæðislán nema lántakandi óski eftir að svo verði ekki. Á sama tíma er einnig miðað við að ákvæði um þriggja ára þak á lengingu lána með greiðslujöfnun taki gildi.

Þarf að sækja um greiðslujöfnun?

Nei, þegar fyrirhuguð lagabreyting hefur öðlast gildi þarf ekki að sækja um greiðslujöfnun. (Athuga þó svar við spurningunni: Hvað ef lán er í frystingu eða ekki í skilum?).

Samkvæmt núgildandi lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga nr. 63/1985 þurfa einstaklingar að sækja um greiðslujöfnun lána sinna. Gert er ráð fyrir að með breytingu þessara laga, þar sem kveðið verður á um þriggja ára þak á lengingu lána, verði greiðslujöfnun sett á öll verðtryggð húsnæðislán nema lántakandinn óski eftir því sérstaklega að lánið verði ekki greiðslujafnað. Áætlað er að lagabreytingin taki gildi 1. nóvember 2009.

Er hægt að segja sig frá greiðslujöfnun?

Já, til að segja sig frá greiðslujöfnun þarf lántakandi að hafa samband við viðkomandi lánveitanda.

Hvað ef ég er nú þegar kominn með greiðslujöfnun á lánið mitt?

Nýjar reglur um greiðslujöfnun lána, þar með talið ákvæði um þak (þ.e. þriggja ára hámarkslengingu lánstíma), munu einnig taka til lána sem þegar eru komin í greiðslujöfnun. Þessar reglur munu yfirfærast sjálfkrafa á öll lán í greiðslujöfnun og þarf því ekki að sækja um það sérstaklega.

Hverjir eiga rétt á greiðslujöfnun?

Allir einstaklingar sem eru með verðtryggð húsnæðislán eiga rétt á greiðslujöfnun (sjá svar við spurningunni: Þarf að sækja um greiðslujöfnun?)

Hvað ef lán er í frystingu eða ekki í skilum?

Greiðslujöfnun færist ekki sjálfkrafa á lán sem eru í frystingu eða vanskilum. Lánastofnanir bjóða ýmsar leiðir til að semja um vanskilaþátt lánsins þannig að unnt sé að ganga inn í greiðslujöfnun. Ef lán er í frystingu eða ekki í skilum verður lántaki því að leita beint til viðkomandi lánveitanda.

Er hægt að greiða inn á lán í greiðslujöfnun umfram reglulegar afborganir?

Já, það er hægt eftir því sem kveðið er á um í skilmálum lánsins. Þegar greitt er inn á lán í greiðslujöfnun er umframgreiðslum fyrst ráðstafað til að greiða niður þann hluta lánsins sem snýr að lengingu þess (uppsafnað á jöfnunarreikningi) og síðan verðbætur, vexti og höfuðstól.

Er heimilt að greiða upp lán sem er í greiðslujöfnun?

Já, það er heimilt. Lánið er þá greitt upp að fullu, þ.e. einnig sá hluti lánsins sem lagður hefur verið inn á jöfnunarreikning vegna hugsanlegrar lengingar umfram upphaflegan lánstíma.

Er hægt að segja sig frá greiðslujöfnun á lánstímanum?

Já, en skilyrði fyrir uppsögn er að lánið sé í fullum skilum. Upphæð á jöfnunarreikningi leggst við höfuðstól láns þegar slík ákvörðun er tekin og kemur til greiðslu á þeim upprunalegu gjalddögum sem eftir eru af láninu.

Hve lengi mun greiðslujöfnun lána standa fólki til boða?

Þessi leið mun standa fólki til boða þar til annað verður ákveðið.

Hve lengi mun greiðslujöfnun lána standa fólki til boða?

Þessi leið mun standa fólki til boða þar til annað verður ákveðið með lagabreytingu.

Hvað verður um lánið ef fasteignin er seld?

Líkt og með önnur lán þá eru skuldaraskipti háð samþykki lánastofnunar. Sama gildir um aðrar breytingar á skilmálum láns. Yfirtaka láns er skoðuð í hverju tilviki fyrir sig. Skuld á jöfnunarreikning fellur ekki niður við sölu eignar. Mikilvægt er að aðilar í fasteignaviðskiptum kanni sérstaklega hvort lán er í greiðslujöfnun.

Lækkar höfuðstóll lánsins?

Nei, höfuðstóllinn lækkar ekki. Markmið greiðslujöfnunarinnar er að lækka greiðslubyrði.

Er greiðslujöfnun með þaki hagkvæmur kostur?

Greiðslubyrði lána með greiðslujöfnun mun lækka umtalsvert við núverandi efnahagsaðstæður.

Þak á greiðslujöfnun láns felur í sér þá tryggingu fyrir lántakandann að lánstími vegna greiðslujöfnunar lengist aldrei meira en nemur þremur árum og ef einhverjar eftirstöðvar eru þá af láninu falla þær niður. Það ræðst hins vegar af þróun greiðslujöfnunarvísitölunnar og aðstæðna í samfélaginu hvort lánstíminn lengist upp í umrætt þak og hvort til afskrifta komi við lok lánstímans.

Bent er á að greiðslujöfnun leiðir til aukins kostnaðar í formi vaxta og verðbóta.